Antyk · 3 pytania jawne
Motywy i problemy
cierpienie niezawinionewiara wystawiona na próbęprzemijanie i marność (vanitas)sens ludzkiego wysiłkukoniec świata i sąd ostatecznynadzieja na odnowienie świataLista CKE 2026–2028
Przed egzaminem
Częsty błąd
Mówienie ogólnie o „Biblii”, gdy pytanie wskazuje konkretną księgę, oraz pokazywanie Apokalipsy wyłącznie jako opowieści o zagładzie, choć kończy się ona zapowiedzią odnowy świata.
Sceny do argumentów
Zebrane z naszych opracowań. Ta sama scena może dowodzić różnych tez, zależnie od pytania.
Cierpienie Hioba jest niezawinione, bo od początku wiadomo, że spotyka człowieka sprawiedliwego.
Prolog: Hiob, bogobojny mieszkaniec ziemi Us, traci w krótkim czasie stada, sługi i dzieci, a potem zostaje dotknięty bolesną chorobą skóry. Przyczyną jest zakład szatana z Bogiem, nie grzech Hioba. Żona namawia go, by przeklął Boga, a on odmawia.
W pytaniu 1: Motyw cierpienia niezawinionegoHiob odrzuca tłumaczenie cierpienia jako kary i broni swojej niewinności.
Rozmowy z trzema przyjaciółmi: Elifazem z Temanu, Bildadem z Szuach i Sofarem z Naamy. Przekonują oni, że skoro Hiob cierpi, musiał zgrzeszyć, i radzą mu się nawrócić. Hiob odpowiada, że zna swoje sumienie, skarży się na swój los i domaga się rozmowy z Bogiem.
W pytaniu 1: Motyw cierpienia niezawinionegoOdpowiedź Boga nie wyjaśnia cierpienia, lecz przywraca człowiekowi właściwą miarę wobec tajemnicy stworzenia.
Bóg przemawia do Hioba z wichru i zasypuje go pytaniami o tajemnice stworzenia, wspominając między innymi Behemota i Lewiatana. Hiob uznaje swoją małość i milknie. W epilogu Bóg ocenia, że przyjaciele nie mówili o Nim tak słusznie jak Hiob, a bohaterowi przywraca dobra.
W pytaniu 1: Motyw cierpienia niezawinionegoNiestałe jest ludzkie życie, a nie porządek przyrody, który powtarza się bez końca.
Rozdział pierwszy: pokolenia przychodzą i odchodzą, a ziemia trwa. Słońce wschodzi i zachodzi, wiatr krąży, rzeki płyną do morza, które się nie przepełnia. Mędrzec stwierdza, że nie ma nic nowego pod słońcem.
W pytaniu 2: Człowiek wobec niestałości świataGromadzenie dóbr i osiągnięć nie daje oparcia, bo wszystko trzeba zostawić.
Rozdział drugi: Kohelet, przedstawiający się jako król w Jerozolimie, buduje domy, sadzi winnice i ogrody, gromadzi srebro, złoto, sługi i śpiewaków. Gdy patrzy na swoje dzieła, uznaje je za marność i pogoń za wiatrem, bo zostawi je następcy, nie wiedząc, czy będzie on mądry, czy głupi.
W pytaniu 2: Człowiek wobec niestałości świataOdpowiedzią na niestałość jest przyjęcie rytmu czasu i radość z daru chwili w bojaźni Bożej.
Rozdział trzeci wylicza, że wszystko ma swój czas: rodzenia i umierania, sadzenia i wyrywania, płaczu i śmiechu. W dalszych rozdziałach Kohelet zachęca, by jeść chleb z radością i cieszyć się życiem z ukochaną osobą, a księga kończy się wezwaniem, by bać się Boga i przestrzegać Jego przykazań.
W pytaniu 2: Człowiek wobec niestałości świataKatastrofa końca świata wyrasta z ludzkiego zła i znanych ludziom plag.
Otwieranie pieczęci i czterej jeźdźcy Apokalipsy: biały, rudy, czarny i trupioblady, który niesie śmierć. Symbolizują podbój, wojnę, głód i zarazę.
W pytaniu 3: Wizja końca świataWizja opisuje ostateczne starcie dobra ze złem, w którym zło ma twarz władzy prześladującej wiernych.
Kobieta obleczona w słońce i smok, bestia z morza oznaczona liczbą 666 oraz Babilon przedstawiony jako wielka nierządnica.
W pytaniu 3: Wizja końca świataKonteksty
Ewangelia według św. Jana, rozdział 9 (uzdrowienie niewidomego od urodzenia)
Uczniowie pytają Jezusa, kto zgrzeszył: niewidomy czy jego rodzice, a Jezus odrzuca takie myślenie. Fragment potwierdza tezę, że cierpienie nie musi być karą, i pokazuje, że sama tradycja biblijna przezwycięża schemat odpłaty.
„Treny” Jana Kochanowskiego
Po śmierci córki Urszulki poeta buntuje się wobec Boga i porządku świata, podobnie jak Hiob pyta o sens nieszczęścia, w którym nie widzi własnej winy. W dalszych trenach przychodzi pogodzenie z losem, co pozwala pokazać drogę od buntu do pokory.
Teodycea (Gottfried Wilhelm Leibniz, 1710)
Pytanie, dlaczego dobry i wszechmocny Bóg dopuszcza zło, nazwano teodyceą. Księga Hioba nie daje takiego systematycznego wyjaśnienia, więc zestawienie podkreśla jej odmienność: zamiast tłumaczenia proponuje zaufanie i pokorę.
Mikołaj Sęp Szarzyński, „Sonet V. O nietrwałej miłości rzeczy świata tego”
Barokowy poeta, podobnie jak Kohelet, widzi, że przywiązanie do rzeczy ziemskich przynosi niepokój, bo wszystko przemija. Różnica polega na tym, że Sęp mocniej akcentuje walkę duszy, a Kohelet radość z daru chwili.
Horacjańska maksyma carpe diem i etyka Epikura
Wezwanie do korzystania z chwili przypomina rady Koheleta, by cieszyć się chlebem i życiem. Zestawienie pokazuje jednak różnicę: u Koheleta radość jest darem Boga i łączy się z bojaźnią Bożą, a nie tylko z rozsądnym używaniem życia.
Barokowe martwe natury typu vanitas (czaszka, klepsydra, gasnąca świeca)
Malarze przenieśli myśl Koheleta o marności na obraz: przedmioty codzienne zestawione ze znakami śmierci przypominają, że wszystko przemija. To dowód, jak trwale księga wpłynęła na europejską wyobraźnię.
Na liście CKE na lata 2026–2028 są 3 pytania z tej lektury: 1. Motyw cierpienia niezawinionego; 2. Człowiek wobec niestałości świata; 3. Wizja końca świata.
Zamiast streszczenia przygotuj kilka scen, które znasz dokładnie, i dla każdej jedno zdanie: co dowodzi. Te same sceny posłużą w różnych pytaniach, zmienia się tylko teza. Uważaj na typowy błąd: mówienie ogólnie o „Biblii”, gdy pytanie wskazuje konkretną księgę, oraz pokazywanie Apokalipsy wyłącznie jako opowieści o zagładzie, choć kończy się ona zapowiedzią odnowy świata.
Pytania według listy CKE na lata 2026–2028. Wprowadzenie, sceny i konteksty są autorskie (redakcja Matury Ustne) i nie zastępują lektury.
Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy dni
Odpowiedz na pytanie jawne i zobacz punkty według kryteriów CKE z cytatem z Twojej wypowiedzi.
Zrób darmową symulację