„Chłopi” Władysława Reymonta na maturze ustnej

Obyczaj reguluje małżeństwo, które jest przede wszystkim sprawą ziemi i rodzin.

Owdowiały Maciej Boryna, najbogatszy gospodarz w Lipcach, posyła swatów do Dominikowej i żeni się z młodą Jagną, zapisując jej w zamian część ziemi. Wesele odbywa się z muzyką, tańcami i obrzędami, a cała wieś ocenia jego okazałość. Zapis wywołuje gwałtowny konflikt z synem Boryny, Antkiem.

Kalendarz obrzędów porządkuje czas i scala gromadę.

Powieść dzieli się na cztery tomy odpowiadające porom roku, a życie Lipiec biegnie od święta do święta. W wieczór wigilijny w chałupie Boryny domownicy czekają na pierwszą gwiazdę, dzielą się opłatkiem i zasiadają do postnych potraw; obok tego pojawiają się m.in. Zaduszki, pasterka i wielkanocne święconka.

Tradycja ma także okrutną twarz: wspólnota karze tych, którzy łamią normy.

Jagna, oskarżana o rozwiązłość, między innymi o romans z wójtem, zostaje przez gromadę wywieziona ze wsi na wozie z gnojem i porzucona za Lipcami. Nikt z bliskich nie staje w jej obronie.