Romantyzm · 1 pytanie jawne
Motywy i problemy
świat ducha a świat rozumuuczucie i wiara przeciw naucelud jako strażnik prawdymiłość silniejsza niż śmierćmanifest romantycznyLista CKE 2026–2028
Przed egzaminem
Częsty błąd
Twierdzenie, że Mickiewicz całkowicie odrzuca rozum: ballada odbiera mu wyłączność na prawdę, a Starzec reprezentuje postawę, nie jest czarnym charakterem.
Sceny do argumentów
Zebrane z naszych opracowań. Ta sama scena może dowodzić różnych tez, zależnie od pytania.
Świat ducha jest dostępny przez uczucie: Karusia widzi to, czego inni nie widzą.
W biały dzień, w miasteczku, Karusia rozmawia ze zmarłym ukochanym Jasiem, wyciąga do niego ręce, płacze i wpada w rozpacz, gdy zjawa znika. Otaczający ją ludzie nic nie widzą.
W pytaniu 19: Świat ducha a świat rozumuŚwiat rozumu reprezentuje Starzec, który odrzuca wszystko, czego nie da się sprawdzić.
Starzec przekonuje zebranych, że dziewczyna bredzi, a on sam swoim „szkiełkiem i okiem” niczego nie widzi. Prosty lud jednak wierzy Karusi, wzrusza się i modli za duszę Jasia.
W pytaniu 19: Świat ducha a świat rozumuNarrator rozstrzyga spór na korzyść ducha, czyniąc z ballady manifest nowej epoki.
W zakończeniu narrator zwraca się do Starca: stwierdza, że uczucie i wiara mówią do niego silniej niż mędrca szkiełko i oko, że rozum zna prawdy martwe, a nie żywe, i radzi mieć serce i patrzeć w serce.
W pytaniu 19: Świat ducha a świat rozumuKonteksty
Spór klasyków z romantykami i postać Jana Śniadeckiego
W Starcu często widzi się aluzję do Jana Śniadeckiego, astronoma i obrońcy klasycyzmu, który krytykował romantyczną fantastykę. Ten kontekst pokazuje, że ballada jest głosem w realnym sporze o to, czy literatura ma służyć rozumowi, czy wyobraźni i uczuciu.
„Hamlet” Williama Szekspira
Mickiewicz bierze z „Hamleta” motto o widzeniu oczyma duszy. W dramacie Hamlet widzi ducha ojca i mówi przyjacielowi, że na świecie jest więcej rzeczy, niż śni się filozofom. Ten sam spór o granice rozumu dowodzi, że ballada wpisuje się w szerszą tradycję.
Blaise Pascal, „Myśli”
Pascal twierdzi, że serce ma swoje racje, których rozum nie zna, i że do niektórych prawd dochodzi się intuicją, a nie dowodem. To filozoficzne wsparcie tezy Mickiewicza: poznanie sercem nie jest zabobonem, tylko innym, równoprawnym sposobem poznania.
Na liście CKE na lata 2026–2028 jest jedno pytanie z tej lektury: 19. Świat ducha a świat rozumu.
Zamiast streszczenia przygotuj kilka scen, które znasz dokładnie, i dla każdej jedno zdanie: co dowodzi. Te same sceny posłużą w różnych pytaniach, zmienia się tylko teza. Uważaj na typowy błąd: twierdzenie, że Mickiewicz całkowicie odrzuca rozum: ballada odbiera mu wyłączność na prawdę, a Starzec reprezentuje postawę, nie jest czarnym charakterem.
Pytania według listy CKE na lata 2026–2028. Wprowadzenie, sceny i konteksty są autorskie (redakcja Matury Ustne) i nie zastępują lektury.
Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy dni
Odpowiedz na pytanie jawne i zobacz punkty według kryteriów CKE z cytatem z Twojej wypowiedzi.
Zrób darmową symulację