„Dziady” cz. III Adama Mickiewicza na maturze ustnej

Represje spadają na młodych bez dowodu winy.

Scena I: w Wilnie, w dawnym klasztorze bazylianów zamienionym na więzienie, młodzi więźniowie spotykają się w celi Konrada w noc wigilijną. Żegota nie wie nawet, za co go aresztowano, a Tomasz, najdłużej więziony, gotów jest wziąć winę na siebie, by ratować innych.

Zaborca wywozi młodzież na Sybir, a ona przyjmuje ten los z godnością.

Sobolewski opowiada w celi, jak widział wywożenie kibitkami młodych więźniów. Janczewski, wychudzony i ogolony, z wysoko podniesioną głową pozdrawia zebranych, a pobitego Wasilewskiego niosą do wozu jak ciało zdjęte z krzyża.

Śledztwo łamie młodych ludzi psychicznie i niszczy ich rodziny.

W Salonie warszawskim Adolf opowiada o Cichowskim, który po latach więzienia, bez snu i w strachu przed szpiegami, wraca odmieniony i nieufny. W scenie u Senatora ślepa pani Rollison błaga o widzenie z bitym w śledztwie synem, a później dochodzi wiadomość, że chłopak wypadł z okna celi.

Gotowość do ofiary widać już wśród więźniów, którzy chcą cierpieć za innych.

W scenie I Tomasz tłumaczy współwięźniom, że obrona przed Nowosilcowem jest daremna, i proponuje, by kilku z nich wzięło na siebie winę wszystkich. Jako przywódca towarzystwa uznaje, że ma obowiązek cierpieć za przyjaciół, i prosi, by do tej ofiary wybrać samotnych, starszych i nieżonatych.

Cierpienie młodzieży zostaje przedstawione na wzór męki Chrystusa.

Sobolewski opowiada o wywożeniu więźniów kibitkami na Sybir. Wasilewski, skatowany w śledztwie, spada ze schodów, a niesiony przez żołnierza ma ręce rozpięte jak ciało zdjęte z krzyża. Janczewski, wychudzony i skuty, potrząsa łańcuchem i trzykrotnie woła do tłumu, że Polska jeszcze nie zginęła.

W „Widzeniu księdza Piotra” mesjanizm zostaje wyłożony wprost: Polska jest Chrystusem narodów.

Ksiądz Piotr widzi, jak tyrani wloką naród przed trybunał; Gal nie znajduje w nim winy i umywa ręce jak Piłat, a naród zostaje ukrzyżowany na krzyżu o ramionach rozpostartych na całą Europę i przebity włócznią przez żołdaka. Potem wznosi się ku niebu, a w wizji pojawia się zapowiedź wskrzesiciela narodu, którego imię to czterdzieści i cztery.

Część społeczeństwa odpowiada na zabór buntem i gotowością do poświęcenia.

Wielka Improwizacja Konrada w celi: bohater, więzień, w imieniu cierpiącego narodu domaga się od Boga rządu dusz i oskarża Go o obojętność.

Inną odpowiedzią jest wiara, pokora i ufność w Opatrzność, które nadają cierpieniu sens.

Ksiądz Piotr modli się za Konrada i ma wizję przyszłości, w której Polska jest cierpiącym Chrystusem narodów, a po jej męce przychodzi zmartwychwstanie i odrodzenie.