Różne postawy człowieka wobec Boga

Na co patrzy egzaminator w tym pytaniu

• Czy omawiasz co najmniej dwie wyraźnie różne postawy i opierasz je na konkretnych scenach (Wielka Improwizacja, Widzenie księdza Piotra, Widzenie Ewy).
• Czy rozumiesz, na czym polega bunt Konrada: żądanie władzy nad duszami w imię miłości do narodu i oskarżenie Boga, przerwane omdleniem.
• Czy kontekst dotyczy relacji człowieka z Bogiem (bunt, pokora, cierpienie) i pomaga ocenić postawy bohaterów.

Teza: dwie możliwe wersje

• Wersja 1W III części „Dziadów” Mickiewicz przeciwstawia pyszny bunt Konrada pokornej wierze księdza Piotra i pokazuje, że to pokora, a nie pycha, zbliża człowieka do Boga.
• Wersja 2Dramat pokazuje, że postawa wobec Boga wyrasta z cierpienia: jedni odpowiadają na nie buntem, inni modlitwą, a jeszcze inni obojętnością.

Argumenty i sceny z lektury

1. 1

   1.Konrad przyjmuje postawę buntownika, który rywalizuje z Bogiem w imię miłości do narodu.

   Scena: W Wielkiej Improwizacji Konrad, uwięziony w celi klasztoru bazylianów, przekonuje, że jako poeta czuje więcej niż ktokolwiek, i żąda od Boga władzy nad duszami, by uszczęśliwić cierpiący naród. Gdy Bóg milczy, oskarża Go o brak miłości i jest bliski bluźnierstwa; ostatnie słowo, że Bóg jest nie ojcem świata, lecz carem, wypowiada już diabeł, a Konrad mdleje.

   Co to dowodzi: Bunt Konrada rodzi się z cierpienia za naród, ale prowadzi do pychy i zrównania Boga z tyranem. Scena pokazuje, jak blisko szlachetna miłość ojczyzny może znaleźć się szatańskiej pokusy.

2. 2

   2.Ksiądz Piotr reprezentuje postawę pokory i modlitwy, która przynosi prawdziwe poznanie.

   Scena: Ksiądz Piotr egzorcyzmuje Konrada i ratuje jego duszę. W celi, leżąc krzyżem, modli się i otrzymuje Widzenie: cierpienie Polski ukazuje się na wzór męki Chrystusa, a z narodu ma się narodzić zbawca, wskrzesiciel narodu, którego imię to czterdzieści i cztery.

   Co to dowodzi: To, czego Konrad chciał wymusić siłą, księdzu Piotrowi zostaje dane w pokorze. Kontrast obu scen dowodzi, że w dramacie pokora jest drogą do poznania woli Boga.

3. 3

   3.Obok buntu i pokory dramat pokazuje ufną wiarę niewinnych i bezbożność oprawców.

   Scena: Młoda Ewa modli się za ojczyznę i za nieznanego jej poetę, a w swoim Widzeniu doświadcza łaski i czuje opiekę Matki Bożej. Jej modlitwa należy do sił, które w dramacie sprzyjają ocaleniu Konrada. Na drugim biegunie stoi Senator Nowosilcow, który prześladuje młodzież, a nad zbrodniami i cierpieniem ofiar żartuje.

   Co to dowodzi: Ewa pokazuje wiarę prostą i bezinteresowną, która wspiera innych, a Senator życie bez Boga, w którym władza staje się okrucieństwem. Te postacie poszerzają obraz o skrajne postawy wobec sacrum.

Konteksty, które coś dowodzą

• biblijny

  Księga Hioba

  Hiob w cierpieniu skarży się i domaga od Boga odpowiedzi, ale nie zrywa z Nim relacji i ostatecznie uznaje Jego tajemnicę. Zestawienie z Konradem pokazuje różnicę: skarga Hioba jest pokorna, a bunt Konrada przechodzi w pychę i chęć zajęcia miejsca Boga.

• literacki

  Mit o Prometeuszu w „Mitologii” Jana Parandowskiego

  Prometeusz sprzeciwia się Zeusowi, by pomóc ludziom, i zostaje za to przykuty do skały. Konrad także buntuje się w imię cierpiących i dlatego mówi się o jego prometeizmie, ale u Mickiewicza bunt nie zostaje nagrodzony, tylko pokonany przez pokorę.

• historyczny

  Proces filomatów i filaretów w Wilnie (1823–1824)

  Dramat odwołuje się do śledztwa Nowosilcowa przeciw wileńskiej młodzieży, w którym uwięziono także Mickiewicza. Ten kontekst wyjaśnia, skąd bierze się bunt Konrada: z doświadczenia niezawinionego cierpienia narodu, wobec którego trudno zachować spokojną wiarę.

Plan wypowiedzi

1. 1Wstęp: postaw tezę, że dramat przeciwstawia bunt pokorze i rozstrzyga na korzyść pokory.
2. 2Argument 1: Wielka Improwizacja; Konrad żąda rządu dusz, oskarża Boga, mdleje przed ostatnim słowem.
3. 3Argument 2: ksiądz Piotr leżący krzyżem i Widzenie; to, co Konrad chciał wymusić, zostaje dane pokornemu.
4. 4Kontekst: Księga Hioba jako wzór pokornej skargi albo mit o Prometeuszu.
5. 5Zakończenie: wspomnij Ewę i Senatora; wniosek o pokorze jako drodze do zrozumienia losu narodu.

Przykład wypowiedzi

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami.

Częste błędy

• Twierdzenie, że Konrad wprost nazywa Boga carem. Bohater mdleje przed tym słowem, a wypowiada je diabeł; ten szczegół pokazuje, że Mickiewicz chroni bohatera przed ostatecznym bluźnierstwem.
• Ocenianie Konrada wyłącznie negatywnie. Jego bunt wynika z miłości do narodu; pokaż to, zanim wskażesz pychę jako błąd.
• Mylenie Widzenia księdza Piotra z Widzeniem Ewy. To ksiądz Piotr widzi mękę Polski i zapowiedź zbawcy, a Ewa w swoim Widzeniu doświadcza łaski i opieki Matki Bożej.
• Ograniczenie się do jednej postawy. Temat mówi o „różnych postawach”, więc zestaw co najmniej dwie i porównaj je.

O co może dopytać egzaminator

• Dlaczego Konrad uważa, że ma prawo żądać od Boga władzy nad duszami?
• Jakie znaczenie ma fakt, że Konrad zostaje uratowany dzięki innym ludziom?
• Która postawa wobec Boga jest Ci bliższa i dlaczego?