Jak zrobić dobre notatki w 15 minut na maturze ustnej z polskiego?

• Przygotowanie trwa nie więcej niż 15 minut. Możesz w tym czasie zapisać ramowy plan wypowiedzi, konspekt lub notatki pomocnicze. (Informator CKE, język polski, s. 17-18, tabela 4)
• Notatki zapisujesz wyłącznie na kartkach z pieczątką szkoły. Na wydruku zestawu zadań nie wolno robić żadnych notatek. (Informacja CKE o egzaminie 2027, sekcja 20.5)
• Po przygotowaniu przechodzisz do stolika zespołu przedmiotowego razem z wydrukiem zadań i własnymi notatkami. (Informacja CKE o egzaminie 2027, sekcja 20.5)
• Nie wolno korzystać ze słowników ani innych pomocy, a zdającym nie udziela się wyjaśnień dotyczących zadań. (Informator CKE, język polski, s. 15)
• Po egzaminie oddajesz kartki z notatkami przewodniczącemu zespołu. Są przechowywane co najmniej dziewięć dni (na czas ewentualnych zastrzeżeń do przebiegu egzaminu), a potem niszczone. (Informacja CKE o egzaminie 2027, sekcja 20.6)

Kryteria oceniania opisują ocenę wypowiedzi: merytorykę, kompozycję, rozmowę i język. Notatki nie są w nich osobnym elementem oceny.

Całość trwa 30 minut: do 15 minut przygotowania, do 10 minut wypowiedzi monologowych (łącznie dla obu zadań, w dowolnej kolejności) i do 5 minut rozmowy z zespołem przedmiotowym. (Informator CKE, język polski, s. 15, 17-18) Jeśli pierwsza wypowiedź trwa dłużej niż 7 minut, członek zespołu poinformuje Cię o przybliżonym czasie pozostałym do końca monologów. (Informacja CKE o egzaminie 2027, sekcja 20.5)

Do zdobycia jest 30 punktów, a próg zdania to 9: (Informator CKE, język polski, s. 20-25)

• aspekt merytoryczny wypowiedzi: do 8 punktów za zadanie 1 i do 8 za zadanie 2,
• kompozycja: do 2 punktów za każdą wypowiedź (wstęp, część zasadnicza, zakończenie tworzące logiczną całość),
• aspekt merytoryczny rozmowy: do 6 punktów,
• zakres i poprawność środków językowych (w monologach i w rozmowie): do 4 punktów.

Zadania są dwa i różnią się budową:

• Zadanie 1 ma temat jawny, opublikowany wcześniej w komunikacie dyrektora CKE. Składa się z zagadnienia, wskazanej lektury obowiązkowej i wybranego przez Ciebie kontekstu. Nie dostajesz do niego żadnego materiału.
• Zadanie 2 jest niejawne. Dostajesz materiał (tekst literacki, nieliteracki albo ikoniczny) i omawiasz zagadnienie na jego podstawie oraz na podstawie drugiego tekstu kultury lub, w zadaniach językowych, własnych doświadczeń komunikacyjnych. (Informator CKE, język polski, s. 15-17)

Z tego wynika ważna zasada dla notatek: pełne 8 punktów wymaga w zadaniu 1 obu elementów (lektura i kontekst), a w zadaniu 2 obu tekstów. Gdy zabraknie jednego elementu, maksimum za to zadanie to 4 punkty. (Informator CKE, język polski, s. 21, tabela kryterium 1) Dlatego w każdej części notatek zapisz oba elementy, zanim zaczniesz dopracowywać argumenty.

To nasza sugestia organizacyjna, a nie wymóg CKE:

Minuty 1 do 2: czytanie obu poleceń

Podkreśl w każdym poleceniu zagadnienie i to, czego wymaga (kontekst, drugi tekst). Nie zaczynaj od razu pisać.

Minuty 3 do 8: zadanie 2 (nowy materiał)

Materiał widzisz pierwszy raz, więc daj mu więcej czasu. Zapisz tezę, wnioski z analizy materiału, tytuł drugiego tekstu i dwa do trzech argumentów łączących oba teksty z zagadnieniem.

Minuty 9 do 13: zadanie 1 (znana lektura)

Temat jawny znasz z przygotowań, więc tu wystarczą hasła: teza, dwa do trzech argumentów z przykładami ze scen i zachowań bohaterów, wybrany kontekst (na przykład filozoficzny, historyczny, inny tekst kultury).

Minuty 14 do 15: wstęp, zakończenie, kolejność

Zapisz w całości pierwsze zdanie, którym zaczniesz, i jedno zdanie zakończenia dla każdego zadania. Zdecyduj, od którego zadania zaczniesz: CKE pozwala zacząć od dowolnego. (Informator CKE, język polski, s. 17-18)

1. Dwie wyraźnie oddzielone części. Zadanie 1 i zadanie 2 na osobnych kartkach albo w osobnych kolumnach, żeby w trakcie mówienia nie mieszać argumentów.
2. Hasła zamiast zdań. Równoważniki, strzałki, skróty. Zamiast "Konrad w Wielkiej Improwizacji buntuje się przeciwko Bogu, bo uważa, że ten nie broni narodu" zapisz: "Konrad -> Improwizacja -> bunt wobec Boga -> cierpienie narodu".
3. Wyróżnione nazwiska i tytuły. Ramka lub podkreślenie przy bohaterach, tytułach i pojęciach, żeby wzrok od razu je znajdował.
4. Wstęp i zakończenie jako osobne punkty. Kompozycja jest oceniana jako spójna, gdy wypowiedź ma wstęp, część zasadniczą i zakończenie połączone logicznie. Za brak wstępu lub zakończenia dostajesz tylko częściową ocenę. (Informator CKE, język polski, s. 23, kryterium 2)
5. Mówienie, nie czytanie. Egzamin sprawdza wygłoszenie wypowiedzi zgodnie z zasadami retoryki, a język jest oceniany także pod kątem płynności. (Informator CKE, język polski, s. 19, 25) Notatki mają podpowiadać kolejne myśli, a nie zastępować mówienie.

Informator zawiera przykładowe zadanie 1: "W jakim celu twórca nawiązuje do motywów biblijnych? Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst." Poniżej skrócony szkic w duchu przykładowej realizacji, którą CKE ocenia pozytywnie (w Informatorze podano jej konspekt). (Informator CKE, język polski, s. 52-54)

• Wstęp: Biblia jako źródło motywów w kulturze, Dziady cz. III i film "Lista Schindlera" jako kontekst.
• Teza: nawiązania do Biblii uwzniośleniają cierpienie jednostek i narodów.
• Argument 1: mesjanizm Mickiewicza, cierpienie Polski jak cierpienie Jezusa, ksiądz Piotr widzi Polaków jako naród wybrany.
• Argument 2: analogie: car jak Herod, Francja jak Piłat, zsyłki na Sybir jak droga krzyżowa.
• Argument 3: wyzwoliciel o imieniu "czterdzieści i cztery" jak Chrystus ocalony z rzezi niewiniątek.
• Kontekst: "Lista Schindlera": Schindler jak Mojżesz i Noe, ratuje ludzi przed zagładą.
• Zakończenie: twórcy sięgają po Biblię, żeby nadać cierpieniu wymiar sakralny i uwielbić tych, którzy zmieniają bieg historii.

Połóż kartki przed sobą i zerkaj na nie przy przejściach między punktami. Gdy kończysz jedno zadanie, możesz zasygnalizować zmianę, na przykład: "Przechodzę teraz do drugiego zadania z mojego zestawu". To ułatwia słuchającym śledzenie kompozycji wypowiedzi. W rozmowie notatki rzadko pomogą, bo pytania dotyczą zagadnień z poleceń i refleksji, więc skup się wtedy na słuchaniu pytania. Zespół zadaje od jednego do trzech pytań lub poleceń, a co najmniej jedno dotyczy Twojego własnego spojrzenia na problem. (Informator CKE, język polski, s. 18-19)