Jak opisać i zinterpretować obraz lub plakat (tekst ikoniczny) na maturze ustnej z polskiego?

Zadanie 2 dotyczy zagadnienia związanego z literaturą lub innymi dziełami sztuki albo językiem. Omawiasz je na podstawie dołączonego materiału, a CKE stosuje w zadaniach trzy typy tekstów: nieliterackie, literackie i ikoniczne. (Informator CKE, język polski, s. 15-16) Zadanie z tekstem ikonicznym należy do grupy "zagadnienie ze sztuką", a jego polecenie ma schemat: zagadnienie, "omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego". (Informator CKE, język polski, s. 16-17, tabela 3)

Uwaga o nazwach: CKE nie wyróżnia osobnego "tekstu językowego". Zadania o języku mają materiał do analizy językowej, a w przykładach z Informatora są to teksty nieliterackie (na przykład SMS-y i zapis wypowiedzi internauty). W tych zadaniach zamiast drugiego tekstu możesz odwołać się do własnych doświadczeń komunikacyjnych. (Informator CKE, język polski, s. 16-17, s. 62-63)

Drugi tekst, do którego odwołujesz się w zadaniu z obrazem, to utwór literacki. Może to być lektura obowiązkowa, lektura uzupełniająca albo utwór niebędący lekturą, w tym wiersz. (Informator CKE, język polski, s. 17)

Za zadanie 2 możesz uzyskać do 8 punktów za aspekt merytoryczny oraz do 2 za kompozycję wypowiedzi. Pełna punktacja wymaga tematu, odczytania materiału i drugiego tekstu oraz bogatej argumentacji bez poważnych błędów rzeczowych. (Informator CKE, język polski, s. 21-23)

Przykładowe realizacje z Informatora mają podobną budowę, którą możesz wykorzystać w notatkach. (Informator CKE, język polski, s. 59-62)

Krok 1: wstęp i teza

Nazwij zagadnienie z polecenia własnymi słowami i zapowiedz tezę: jaką odpowiedź na pytanie dasz, odczytując obraz i utwór literacki.

Krok 2: opis (co widać?)

Wskaż konkretne elementy: kompozycję (pierwszy plan, centrum, tło), postacie i rekwizyty, kolorystykę i światło, w plakacie także napisy i krój liter. Opis ma służyć dalszemu odczytaniu, więc nie wyliczaj wszystkiego.

Krok 3: odczytanie (co to znaczy w kontekście zagadnienia?)

Przekształć obserwacje we wnioski: jaką funkcję pełni rekwizyt, jaki nastrój budują barwy, jaki problem pokazuje cała scena. Każdy wniosek połącz z tematem z polecenia.

Krok 4: utwór literacki i wniosek

Wybierz utwór, który podejmuje to samo zagadnienie, i pokaż podobieństwa lub różnice w sposobie jego ujęcia. Zakończ krótkim wnioskiem odpowiadającym na pytanie z polecenia.

Informator zawiera przykładowe zadanie 2 z tekstem ikonicznym: "Jakie funkcje w tekstach kultury mogą pełnić symbole i alegorie? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego." Materiałem jest obraz Jacka Malczewskiego "Do sławy" z 1903 roku, podpisany autorem, tytułem i rokiem. (Informator CKE, język polski, s. 58-62)

Dwie przykładowe realizacje, które pokazuje Informator, postępują według tego schematu:

• Wstęp: wyjaśnienie, czym są symbol i alegoria (na przykład Temida z zawiązanymi oczami i wagą jako alegoria sprawiedliwości).
• Opis i odczytanie: anioł w zielonym ubraniu pomaga małemu dziecku w białej koszulce wejść na swoje skrzydło, w oddali widać pasące się krowy. Scena odczytana jest jako symboliczna podróż dziecka do przyszłej sławy, a kolory zieleń i biel jako znaki nadziei, wolności i niewinności.
• Utwór literacki: symbolika w "Weselu" Wyspiańskiego (złoty róg, czapka z piór, chocholi taniec), alegoria ojczyzny jako okrętu u Krasickiego i Słowackiego, średniowieczna alegoria śmierci w "Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią".
• Wniosek: symbol i alegoria pozwalają pokazać obrazowo myśli trudne do wyrażenia wprost.

Plakat jako tekst ikoniczny: w części ustnej Informatora przykładem jest obraz, ale CKE używa plakatów w zadaniach o interpretacji tekstów kultury. W przykładowym zadaniu części pisemnej polecenie brzmi: "Zinterpretuj plakat Jana Młodożeńca w kontekście przesłania utworu Stanisława Wyspiańskiego Wesele. W odpowiedzi uwzględnij dwa elementy graficzne widoczne na plakacie." (Informator CKE, język polski, s. 169, zadanie 33) Dobrym nawykiem jest więc wskazywanie konkretnych elementów graficznych i tłumaczenie, co symbolizują.

• "W centrum kompozycji artysta umieścił..."
• "Na pierwszym planie uwagę przyciąga..."
• "Zastosowana tonacja barwna buduje poczucie..."
• "Ten element nie ma tu funkcji dekoracyjnej, lecz staje się nośnikiem znaczenia..."
• "Podobne ujęcie tego problemu odnajdujemy w..."

• Za długi opis kosztem odczytania. Przy łącznym limicie około 10 minut na dwa zadania opis dosłowny warto zamknąć w kilkudziesięciu sekundach (to sugestia, nie wymóg CKE).
• Pominięcie drugiego tekstu. Bez niego maksymalnie 4 z 8 punktów. (Informator CKE, język polski, s. 21)
• Brak powiązania z zagadnieniem. Argumentacja ma odpowiadać na pytanie z polecenia, a nie opisywać obraz dla samego opisu.
• Pewność tam, gdzie jej nie ma. W tekście kultury innym niż lektura obowiązkowa każdy błąd merytoryczny to poważny błąd rzeczowy: jeden lub dwa obniżają punktację, trzy lub więcej dają 0 punktów za zadanie. Nie podawaj dat, nazwisk ani tytułów, w których nie masz pewności. (Informator CKE, język polski, s. 21-22)