Miłość – siła destrukcyjna czy motywująca do działania?

Na co patrzy egzaminator w tym pytaniu

• Czy pokazujesz obie strony pytania na konkretnych scenach: działania podjęte z miłości i ich niszczące skutki, a nie tylko jedną z nich.
• Czy łączysz destrukcyjność tej miłości z idealizacją Izabeli przez Wokulskiego, a nie tylko z jej chłodem.
• Czy kontekst dotyczy natury miłości (idealizacja, poświęcenie, samozniszczenie), a nie jest dowolną historią miłosną.

Teza: dwie możliwe wersje

• Wersja 1W „Lalce” miłość okazuje się siłą motywującą do działania, ale ponieważ opiera się na idealizacji, ostatecznie staje się siłą destrukcyjną.
• Wersja 2Miłość Wokulskiego do Izabeli pokazuje, że uczucie, które każe człowiekowi wszystko podporządkować jednej osobie, prowadzi do utraty siebie.

Argumenty i sceny z lektury

1. 1

   1.Miłość motywuje Wokulskiego do wielkiego wysiłku i awansu społecznego.

   Scena: Po tym, jak Wokulski zobaczył Izabelę w teatrze, wyjeżdża na wojnę rosyjsko-turecką i zbija majątek na dostawach dla wojska. Po powrocie zakłada spółkę handlową, kupuje na licytacji kamienicę Łęckich, potajemnie wspiera finansowo jej ojca i bywa w arystokratycznych salonach, by zbliżyć się do ukochanej.

   Co to dowodzi: Uczucie uruchamia w Wokulskim ogromną energię: z subiekta staje się bogatym kupcem. Miłość jest więc realnym motorem działania, tyle że wszystko, co robi, ma jeden cel.

2. 2

   2.Ta sama miłość odciąga Wokulskiego od jego prawdziwych pasji i ambicji.

   Scena: W Paryżu Wokulski poznaje uczonego Geista, który pracuje nad metalem lżejszym od powietrza i proponuje mu współpracę. Wokulski jest zafascynowany, ale wraca do Warszawy, bo nie potrafi wyrzec się nadziei na Izabelę.

   Co to dowodzi: Miłość niszczy nie tylko spokój bohatera, ale też jego szansę na dzieło, które mogłoby zmienić świat. Wokulski rezygnuje z siebie dla wyobrażenia o kobiecie.

3. 3

   3.Rozczarowanie miłością doprowadza Wokulskiego do próby samobójczej.

   Scena: W podróży pociągiem Izabela rozmawia ze Starskim po angielsku i otwarcie z nim flirtuje, nie wiedząc, że Wokulski zna ten język. Wokulski wysiada w Skierniewicach i kładzie się na torach, a ratuje go dróżnik Wysocki, któremu wcześniej pomógł.

   Co to dowodzi: Scena pokazuje, że idealizowana miłość, gdy zderza się z rzeczywistością, nie zostawia bohaterowi niczego. Uczucie, które budowało jego życie, nagle je odbiera.

Konteksty, które coś dowodzą

• literacki

  „Cierpienia młodego Wertera” Johanna Wolfganga Goethego

  Werter, zakochany w zaręczonej Lotcie, podporządkowuje uczuciu całe życie i w końcu popełnia samobójstwo. Zestawienie pokazuje, że Wokulski ma w sobie coś z romantycznego kochanka, a miłość oparta na idealizacji prowadzi obu do samozniszczenia.

• filozoficzny

  Platon, „Uczta”

  W „Uczcie” miłość jest siłą, która pobudza człowieka do wznoszenia się ku pięknu i dobru. To dobrze opisuje motywującą stronę uczucia Wokulskiego, a zarazem pokazuje jego błąd: wyidealizowany obraz Izabeli zastępuje mu prawdziwą osobę.

• biblijny

  Hymn o miłości (Pierwszy List do Koryntian, rozdział 13)

  Święty Paweł pisze, że prawdziwa miłość jest cierpliwa, nie szuka swego i wszystko znosi. Na tym tle widać, że uczucie Wokulskiego jest raczej obsesją i pragnieniem posiadania, dlatego niszczy zamiast budować.

Plan wypowiedzi

1. 1Wstęp: postaw tezę, że miłość Wokulskiego jest najpierw motorem działania, a potem siłą niszczącą, bo opiera się na idealizacji.
2. 2Argument 1: majątek zdobyty w czasie wojny, kamienica Łęckich, wejście do salonów jako dowód motywującej siły uczucia.
3. 3Argument 2: rezygnacja ze współpracy z Geistem i scena w Skierniewicach jako dowód destrukcji.
4. 4Kontekst: Werter Goethego jako romantyczny wzorzec miłości prowadzącej do samozniszczenia.
5. 5Zakończenie: odpowiedź na pytanie z tytułu: miłość motywuje, ale gdy staje się jedynym sensem życia, niszczy.

Przykład wypowiedzi

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami.

Częste błędy

• Odpowiadanie tylko na jedną część pytania: temat zawiera alternatywę, więc pokaż zarówno motywującą, jak i niszczącą stronę miłości, a na końcu jasno zajmij stanowisko.
• Obwinianie wyłącznie Izabeli: pokaż, że Wokulski kocha wyidealizowany obraz, a nie prawdziwą osobę, więc część winy leży w jego sposobie kochania.
• Mylenie kolejności wydarzeń: majątek Wokulski zdobywa podczas wojny rosyjsko-tureckiej, zanim zaczyna się akcja w 1878 roku, a scena w Skierniewicach poprzedza jego zniknięcie.
• Kontekst bez porównania: przy Werterze powiedz, co dokładnie łączy go z Wokulskim (idealizacja ukochanej, próba samobójcza), a nie tylko że też był zakochany.

O co może dopytać egzaminator

• Czy Izabela Łęcka jest winna dramatowi Wokulskiego, czy raczej on sam?
• Dlaczego Wokulski nie wybiera współpracy z Geistem, choć ta propozycja go fascynuje?
• Czy w „Lalce” jest postać, dla której miłość okazuje się siłą budującą? Uzasadnij.