Rola autorytetu w życiu człowieka

Na co patrzy egzaminator w tym pytaniu

• Czy pokazujesz różne autorytety w życiu Cezarego: ojca Seweryna, Gajowca i Lulka, oraz ich wpływ na jego decyzje.
• Czy interpretujesz mit szklanych domów jako przykład siły i zarazem słabości autorytetu ojca, który daje nadzieję, ale nie mówi prawdy o Polsce.
• Czy łączysz temat z sytuacją młodego pokolenia w II Rzeczypospolitej, które szuka przewodników w czasie przełomu.

Teza: dwie możliwe wersje

• Wersja 1W „Przedwiośniu” autorytet jest dla młodego człowieka drogowskazem, ale gdy zawodzi lub się rozpada, człowiek zostaje sam z wyborem między sprzecznymi ideami.
• Wersja 2Żeromski pokazuje, że najsilniejszym autorytetem okazuje się ten oparty na przykładzie i miłości, jak u Seweryna Baryki, a nie na samej ideologii.

Argumenty i sceny z lektury

1. 1

   1.Ojciec jest pierwszym autorytetem, który przywraca Cezaremu poczucie przynależności.

   Scena: W Baku Cezary po śmierci matki i w zamęcie rewolucji traci oparcie. Gdy niespodziewanie wraca ojciec, Seweryn Baryka, przekonuje syna do wyjazdu do Polski. W drodze opowiada mu o szklanych domach: o polskim wynalazcy, dzięki któremu w kraju powstają tanie, jasne domy ze szkła.

   Co to dowodzi: Seweryn daje synowi cel i obraz ojczyzny, za którą warto tęsknić. Jego autorytet opiera się na miłości i przykładzie, dlatego Cezary podejmuje decyzję o wyjeździe.

2. 2

   2.Autorytet może zawieść, gdy jego wizja zderza się z rzeczywistością.

   Scena: Seweryn umiera w drodze i Cezary sam przekracza granicę. Zamiast szklanych domów widzi biedne, błotniste wioski i nędzę, co budzi jego rozczarowanie.

   Co to dowodzi: Mit ojca okazuje się legendą, a nie prawdą. Autorytet, który daje nadzieję, ale nie przygotowuje na rzeczywistość, zostawia młodego człowieka z poczuciem zawodu.

3. 3

   3.Brak jednego autorytetu stawia bohatera między sprzecznymi programami.

   Scena: W Warszawie Cezary prowadzi długie rozmowy z Szymonem Gajowcem, urzędnikiem i zwolennikiem stopniowej budowy państwa, a jednocześnie styka się z komunistą Antonim Lulkiem i bierze udział w zebraniu komunistów. Nie przekonuje go żadna z tych dróg, a w zakończeniu idzie w pochodzie robotników w stronę Belwederu.

   Co to dowodzi: Gajowiec i Lulek to dwa autorytety bez siły ojca: jeden przekonuje rozsądkiem, drugi rewolucyjną ideą. Rozdarcie Cezarego pokazuje, jak łatwo młody człowiek bez przewodnika ulega radykalnym nastrojom.

Konteksty, które coś dowodzą

• biblijny

  Mojżesz prowadzący Izraelitów do Ziemi Obiecanej (Księga Powtórzonego Prawa, rozdział 34)

  Mojżesz prowadzi lud do ziemi obiecanej, ale sam umiera, zanim do niej wejdzie. Podobnie Seweryn wskazuje synowi drogę do Polski i umiera przed granicą, co podkreśla, że autorytet daje kierunek, ale dalszą drogę człowiek musi przejść sam.

• literacki

  „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza (profesor Pimko)

  Pimko jest karykaturą autorytetu: narzuca Józiowi formę i „upupia” go, zamiast pomóc mu dojrzeć. Zestawienie z Sewerynem pokazuje różnicę między autorytetem, który wspiera, a takim, który zniewala.

• filozoficzny

  Max Weber, typy prawomocnej władzy (tradycyjna, charyzmatyczna, legalna)

  Seweryn wpływa na syna dzięki charyzmie i więzi, a Gajowiec odwołuje się do racjonalnego porządku państwa. Typologia Webera pozwala wyjaśnić, dlaczego Cezary ufa ojcu, a argumenty Gajowca do niego nie trafiają.

Plan wypowiedzi

1. 1Wstęp: postaw tezę, że Cezary szuka autorytetu, a jego brak zostawia go rozdartym.
2. 2Argument 1: Seweryn Baryka jako autorytet ojca; powrót do Baku i opowieść o szklanych domach.
3. 3Argument 2: śmierć ojca i zderzenie mitu z nędzą przygranicznych wsi.
4. 4Kontekst: Mojżesz, który prowadzi lud do Ziemi Obiecanej, ale do niej nie wchodzi.
5. 5Zakończenie: Gajowiec i Lulek jako sprzeczne autorytety; pochód na Belweder; wniosek o roli przewodnika w czasie przełomu.

Przykład wypowiedzi

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami.

Częste błędy

• Utożsamianie szklanych domów z rzeczywistym programem Seweryna: to legenda, którą ojciec opowiada synowi, a nie opis Polski.
• Pomijanie Gajowca i Lulka: oni pokazują, że po śmierci ojca Cezary nie znajduje jednego przewodnika.
• Twierdzenie, że Cezary przechodzi na komunizm: zakończenie jest otwarte, bohater idzie w pochodzie, ale wcześniej odrzuca dogmatyzm Lulka.
• Kontekst bez funkcji: przywołując Mojżesza czy Pimkę, powiedz wprost, co łączy ich z rolą autorytetu w życiu Cezarego.

O co może dopytać egzaminator

• Dlaczego Seweryn opowiada synowi legendę o szklanych domach?
• Czym różni się program Gajowca od programu Lulka?
• Jak interpretujesz zakończenie powieści i pochód na Belweder?