Barok i oświecenie · 3 pytania jawne
Motywy i problemy
żądza władzywina i sumienieprzeznaczenie a wolna wolazło, które się rozrastarola Lady Makbetupadek tyranaLista CKE 2026–2028
Przed egzaminem
Częsty błąd
Zrzucanie całej winy na czarownice albo Lady Makbet: przepowiednia nie nakazuje zbrodni, decyzję podejmuje sam Makbet i to on za nią odpowiada.
Sceny do argumentów
Zebrane z naszych opracowań. Ta sama scena może dowodzić różnych tez, zależnie od pytania.
Przepowiednia nie jest rozkazem, co pokazuje przykład Banka.
Czarownice zapowiadają Makbetowi koronę, a Bankowi, że jego potomkowie zasiądą na tronie. Banko słyszy tę samą przepowiednię, ale nie sięga po zbrodnię: dręczą go niepokojące sny, jednak chce zachować czyste sumienie i honor.
W pytaniu 13: Moralna odpowiedzialność za czynyMakbet wie, że zabójstwo króla jest złem, i mimo to je popełnia.
Przed zabójstwem Duncana Makbet w monologu przyznaje, że król jest jego krewnym i gościem, że jest dobrym władcą i że zbrodnia obróci się przeciw sprawcy. Lady Makbet wyśmiewa jego wahanie i podważa jego męstwo, lecz to Makbet w końcu ugodzi króla i potem zabije straże, by zatrzeć ślady.
W pytaniu 13: Moralna odpowiedzialność za czynyZbrodnia rodzi kolejne i pogrąża sprawców w winie.
Makbet każe zamordować Banka i zleca zabicie rodziny Makdufa, a na uczcie widzi ducha zabitego Banka, którego nie widzą inni goście. Lady Makbet w lunatycznym śnie próbuje zmyć z rąk krew, której nie ma, i wkrótce umiera.
W pytaniu 13: Moralna odpowiedzialność za czynyPrzepowiednia nie zmusza Makbeta do zbrodni, tylko budzi w nim ambicję, którą sam postanawia zrealizować.
Na wrzosowisku trzy czarownice witają Makbeta jako tana Glamis, tana Cawdoru i przyszłego króla, a Bankowi zapowiadają, że jego potomkowie będą królami. Gdy pierwsza część proroctwa się spełnia, Makbet od razu myśli o zabójstwie Duncana, waha się, a ostatecznie, namówiony przez Lady Makbet, zabija króla śpiącego w jego zamku.
W pytaniu 14: Czy człowiek decyduje o własnym losie?Pierwsza zbrodnia uruchamia łańcuch kolejnych, które Makbet wybiera, by utrzymać władzę.
Obawiając się proroctwa o potomkach Banka, Makbet nasyła morderców na przyjaciela i jego syna Fleance’a: Banko ginie, Fleance ucieka. Na uczcie Makbetowi ukazuje się duch Banka. Później, po drugiej wizycie u czarownic, król każe wymordować żonę i dzieci Makdufa.
W pytaniu 14: Czy człowiek decyduje o własnym losie?Wiara, że proroctwo zapewnia mu bezpieczeństwo, prowadzi Makbeta do zguby, za którą odpowiada on sam.
Zjawy zapowiadają, że Makbet nie zginie z ręki nikogo zrodzonego z kobiety i nie zostanie pokonany, dopóki las birnamski nie podejdzie pod Dunsinane. Żołnierze Malkolma maskują się gałęziami z lasu, a Makduf wyjawia, że został przedwcześnie wydobyty z łona matki, i zabija Makbeta.
W pytaniu 14: Czy człowiek decyduje o własnym losie?Pragnienie władzy przełamuje w Makbecie opór sumienia, ale sumienie jeszcze się odzywa.
Po przepowiedni czarownic Makbet waha się przed zabiciem króla Dunkana, swojego gościa i dobroczyńcy. Lady Makbet zarzuca mu tchórzostwo i przygotowuje plan. Po zbrodni Makbet słyszy głos, że zabił sen, i nie potrafi wrócić z zakrwawionymi sztyletami do komnaty.
W pytaniu 15: Jaki wpływ na człowieka ma sprawowanie przez niego władzy?Władza zdobyta zbrodnią rodzi strach, a strach rodzi kolejne zbrodnie.
Makbet, już jako król, pamięta, że czarownice obiecały tron potomkom Banka. Wynajmuje morderców, którzy zabijają Banka, choć jego syn Fleance ucieka. Podczas uczty Makbet widzi ducha Banka, a później każe wymordować żonę i dzieci Makdufa.
W pytaniu 15: Jaki wpływ na człowieka ma sprawowanie przez niego władzy?Konteksty
„Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego
Raskolnikow zabija lichwiarkę, bo wierzy w swoją teorię o „niezwykłych” jednostkach, ale nie umie uciec przed sumieniem i w końcu się przyznaje. Podobnie jak Makbet, widzi, że zbrodnia niszczy najpierw samego sprawcę, a usprawiedliwienia nie dają ulgi.
Kain i Abel (Księga Rodzaju, rozdz. 4)
Kain zabija brata, choć Bóg wcześniej ostrzega go przed grzechem, a potem ponosi konsekwencje i piętno. Zestaw to z Makbetem: obaj dokonują zbrodni mimo świadomości zła i nie mogą zwalić winy na nikogo innego.
Spisek prochowy (1605) i panowanie Jakuba I
„Makbet” powstał około 1606 roku, po nieudanym zamachu na króla Jakuba I, więc widzowie byli wrażliwi na temat królobójstwa. Sztuka pokazuje zabójstwo prawowitego władcy jako zbrodnię przeciw porządkowi świata, za którą sprawca musi zapłacić.
„Król Edyp” Sofoklesa
U Sofoklesa bohater wypełnia wyrocznię, choć robi wszystko, by jej uniknąć. Zestawienie pokazuje różnicę: Edyp jest ofiarą fatum, a Makbet sam wybiera zbrodnię, więc u Szekspira los zależy od człowieka.
Giovanni Pico della Mirandola, „Mowa o godności człowieka”
Renesansowy filozof twierdzi, że człowiek nie ma z góry wyznaczonego miejsca w świecie i sam może wznieść się ku temu, co boskie, albo upaść do poziomu zwierzęcia. Makbet ilustruje tę drugą drogę: wolny wybór czyni go tyranem.
Księga Rodzaju, historia Kaina i Abla
Przed zabójstwem brata Bóg ostrzega Kaina, że grzech czyha u drzwi, ale człowiek może nad nim zapanować. Podobnie Makbet słyszy głos sumienia, a mimo to wybiera zbrodnię, więc odpowiedzialność spada na niego.
Na liście CKE na lata 2026–2028 są 3 pytania z tej lektury: 13. Moralna odpowiedzialność za czyny; 14. Czy człowiek decyduje o własnym losie?; 15. Jaki wpływ na człowieka ma sprawowanie przez niego władzy?.
Zamiast streszczenia przygotuj kilka scen, które znasz dokładnie, i dla każdej jedno zdanie: co dowodzi. Te same sceny posłużą w różnych pytaniach, zmienia się tylko teza. Uważaj na typowy błąd: zrzucanie całej winy na czarownice albo Lady Makbet: przepowiednia nie nakazuje zbrodni, decyzję podejmuje sam Makbet i to on za nią odpowiada.
Pytania według listy CKE na lata 2026–2028. Wprowadzenie, sceny i konteksty są autorskie (redakcja Matury Ustne) i nie zastępują lektury.
Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy dni
Odpowiedz na pytanie jawne i zobacz punkty według kryteriów CKE z cytatem z Twojej wypowiedzi.
Zrób darmową symulację