Bunt przeciwko porządkowi społecznemu

Na co patrzy egzaminator w tym pytaniu

• Czy pokazujesz dwa bunty: dawny bunt Stomila i Eleonory przeciw konwencjom oraz odwrócony bunt Artura przeciw braku norm.
• Czy omawiasz konkretne sceny: ślub z Alą jako próbę przywrócenia formy, nieudaną próbę zmuszenia Stomila do czynu, śmierć Artura i finałowe tango Edka z Eugeniuszem.
• Czy kontekst pomaga ocenić, dokąd prowadzi bunt (np. rewolucja pożerająca swoje dzieci, bunt zamieniający się w tyranię), a nie tylko przywołuje innego buntownika.

Teza: dwie możliwe wersje

• Wersja 1„Tango” pokazuje, że bunt przeciwko porządkowi społecznemu bez oparcia w wartościach prowadzi do pustki, którą wypełnia brutalna siła.
• Wersja 2Mrożek ukazuje paradoks buntu: kiedy wszystkie normy zostały zniszczone, buntownikiem staje się ten, kto chce je przywrócić, ale sama forma bez idei nie wystarcza.

Argumenty i sceny z lektury

1. 1

   1.Bunt pokolenia rodziców zniszczył normy i sam stał się nową, pustą konwencją.

   Scena: Stomil i Eleonora w młodości walczyli z obyczajowymi i artystycznymi konwencjami; symbolem tego buntu było kiedyś tango, taniec uznawany za gorszący. W ich domu panuje chaos, babcia Eugenia gra w karty z prostackim Edkiem, Eleonora ma z nim romans, a Stomil zajmuje się teatralnymi eksperymentami.

   Co to dowodzi: Zwycięski bunt nie stworzył nowego ładu, tylko zostawił próżnię. Wolność od wszystkiego okazuje się nowym konformizmem, przeciw któremu nie da się już zbuntować w tradycyjny sposób.

2. 2

   2.Artur buntuje się, próbując przywrócić porządek, ale odkrywa, że forma bez wartości jest martwa.

   Scena: Artur zmusza rodzinę do powrotu do dawnych zasad: każe ułożyć babcię na katafalku za grę w karty, przygotowuje tradycyjny ślub z kuzynką Alą, a wuj Eugeniusz chętnie mu w tym pomaga. Próbuje skłonić Stomila, by z rewolwerem w ręku pomścił zdradę Eleonory, ale ojciec nie odgrywa tragedii.

   Co to dowodzi: Artur rozumie, że samo przywrócenie konwenansów niczego nie zmienia, bo nikt w nie nie wierzy. Jego bunt dowodzi, że porządek społeczny potrzebuje idei, a nie tylko formy.

3. 3

   3.Klęska Artura pokazuje, że z bezideowego buntu korzysta brutalna siła.

   Scena: Pozbawiony wiary w formę Artur ogłasza, że jedyną ideą może być władza. Gdy w dniu ślubu dowiaduje się, że Ala zdradziła go z Edkiem, chce go zabić, ale Edek zabija go ciosem. Edek przejmuje władzę w domu, a w finale tańczy z Eugeniuszem tango „La Cumparsita”.

   Co to dowodzi: Bunt intelektualisty kończy się dojściem do władzy prostaka, który nie potrzebuje żadnej idei. Finałowe tango, dawny symbol buntu, staje się tańcem zwycięskiej siły.

Konteksty, które coś dowodzą

• filozoficzny

  Albert Camus, „Człowiek zbuntowany”

  Camus pokazuje, że bunt rodzi się z obrony wartości, ale gdy o nich zapomina, przeradza się w przemoc i tyranię. Losy Artura ilustrują tę myśl: jego bunt kończy się afirmacją władzy, a władzę ostatecznie przejmuje Edek.

• historyczny

  Rewolucja francuska i okres terroru

  Rewolucja, która miała obalić stary porządek, w okresie terroru zaczęła niszczyć własnych przywódców, stąd powiedzenie, że rewolucja pożera własne dzieci. Podobnie w „Tangu” bunt zwraca się przeciw samemu buntownikowi, a jego owoce przejmuje ktoś inny.

• literacki

  „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego (chocholi taniec)

  Zarówno „Wesele”, jak i „Tango” kończą się symbolicznym tańcem, który pokazuje bezwład społeczeństwa niezdolnego do sensownego czynu. U Wyspiańskiego goście tańczą w odrętwieniu, u Mrożka zwycięzca tańczy na scenie, z której zniknęły wartości.

Plan wypowiedzi

1. 1Wstęp: postaw tezę, że bunt bez wartości prowadzi do pustki, którą wypełnia siła; wspomnij paradoks dwóch buntów.
2. 2Argument 1: dawny bunt Stomila i Eleonory, tango jako jego symbol, chaos w domu.
3. 3Argument 2: bunt Artura: katafalk babci, ślub z Alą, nieudana próba zmuszenia Stomila do czynu.
4. 4Kontekst: Camus i bunt, który zapomina o wartościach i zamienia się w tyranię.
5. 5Zakończenie: śmierć Artura i tango Edka z Eugeniuszem; wniosek o tym, kto zyskuje na bezideowym buncie.

Przykład wypowiedzi

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami.

Częste błędy

• Traktowanie Artura jako typowego buntownika przeciw tradycji: jego bunt jest odwrócony, bo skierowany przeciw braku norm. Wyjaśnij ten paradoks na początku.
• Pomijanie pokolenia rodziców: bez dawnego buntu Stomila i Eleonory nie da się zrozumieć, przeciw czemu buntuje się Artur.
• Mylenie postaci: Eugenia to babcia, Eugeniusz to wuj, który popiera Artura, a na końcu tańczy z Edkiem. Ala jest kuzynką i narzeczoną Artura.
• Odczytywanie zakończenia jako happy endu: finałowe tango Edka z Eugeniuszem pokazuje triumf siły i służalczości, a nie przywrócenie porządku.

O co może dopytać egzaminator

• Dlaczego Stomil nie chce zabić Edka, choć Artur go do tego namawia?
• Co symbolizuje postać Edka i dlaczego to on zwycięża?
• Czy bunt Artura można uznać za konserwatywny? Uzasadnij.