Konflikt pokoleń

Na co patrzy egzaminator w tym pytaniu

• Czy dostrzegasz odwrócenie klasycznego konfliktu pokoleń (młodzi przeciw porządkowi) i potrafisz to wyjaśnić na scenach.
• Czy znasz postaci i rozumiesz ich funkcję (Artur, Stomil, Eleonora, Edek, Eugeniusz, Ala) oraz znaczenie finału.
• Czy kontekst (literacki, biblijny lub kulturowy) pomaga uzasadnić tezę, a nie tylko wypełnia wypowiedź.

Teza: dwie możliwe wersje

• Wersja 1Konflikt pokoleń w „Tangu” jest odwrócony: to syn, Artur, buntuje się przeciw bezładowi rodziców i próbuje przywrócić formę, normy i hierarchię.
• Wersja 2Konflikt pokoleń w „Tangu” kończy się klęską obu stron: rodzice, którzy zniszczyli wszelkie zasady, i syn, który próbuje je narzucić na siłę, tworzą próżnię, w której zwycięża prymitywna przemoc.

Argumenty i sceny z lektury

1. 1

   1.Pokolenie rodziców zniosło wszelkie konwencje, więc młodemu nie ma przeciw czemu się buntować.

   Scena: Dom Stomila i Eleonory: dawny artysta awangardowy i jego żona żyją bez zasad, Eleonora pozwala sobie na romans z Edkiem niemal na oczach domowników, a wszystko jest dozwolone.

   Co to dowodzi: Rodzice wywalczyli wolność od konwencji, ale zostawili synowi pustkę. Konflikt zaczyna się więc tym, że Artur nie ma na czym się oprzeć.

2. 2

   2.Artur próbuje przywrócić ład, ale jego próba jest sztuczna i spotyka się z lekceważeniem.

   Scena: Artur planuje ślub z Alą według dawnych obyczajów i chce wprowadzić w domu porządek oparty na formie i idei, podczas gdy rodzice traktują to jako dziwactwo.

   Co to dowodzi: Młody buntownik żąda tego, co starsi odrzucili, więc konflikt pokoleń jest odwrócony: nie chodzi o wyzwolenie się spod norm, lecz o ich przywrócenie.

3. 3

   3.Brak porozumienia między pokoleniami otwiera drogę brutalnej sile.

   Scena: Finał sztuki: Edek, prostak do tej pory lekceważony, przejmuje władzę w domu, Artur ginie, a Edek i Eugeniusz tańczą tango.

   Co to dowodzi: Skoro rodzice zaniechali odpowiedzialności, a syn nie potrafi skutecznie jej narzucić, władzę obejmuje ten, kto ma siłę. To gorzka diagnoza konsekwencji upadku norm.

Konteksty, które coś dowodzą

• literacki

  „Hamlet” Williama Szekspira

  Młody bohater trafia do domu, w którym matka związała się z uzurpatorem po śmierci męża, i próbuje naprawić zepsuty świat. Zestaw to z Arturem: obaj walczą o ład moralny w rodzinie i obaj ponoszą klęskę, co pozwala pokazać uniwersalność konfliktu.

• biblijny

  Przypowieść o synu marnotrawnym (Ewangelia św. Łukasza)

  W przypowieści syn odchodzi z ojcowskiego domu i wraca, a ojciec go przyjmuje. U Mrożka to starsze pokolenie porzuca odpowiedzialność, a syn zostaje w domu i woła o porządek. Porównanie pokazuje odwrócenie klasycznego schematu.

• kulturowy

  Bunt młodzieży i rewolucja obyczajowa lat 60. XX wieku

  Sztuka powstała w 1964 roku, w czasie przemian obyczajowych i ruchów kontrkulturowych. Dzięki temu widać, że rodzice Artura reprezentują wolność od konwencji, a Mrożek ironicznie pyta, co się stanie, gdy młodzi nie mają już przeciw czemu się buntować.

Plan wypowiedzi

1. 1Wstęp: sformułuj tezę o odwróconym konflikcie pokoleń i krótko przedstaw bohaterów: Artura i jego rodziców, Stomila i Eleonorę.
2. 2Argument 1: pokaż, że rodzice zniszczyli normy i zostawili synowi pustkę.
3. 3Argument 2: pokaż próbę przywrócenia ładu przez Artura (ślub z Alą) i reakcję otoczenia.
4. 4Kontekst: wybierz jeden kontekst (np. „Hamleta”) i wskaż, co dokładnie porównujesz.
5. 5Zakończenie: omów finał z Edkiem i wskaż, co oznacza klęska obu pokoleń.

Przykład wypowiedzi

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami.

Częste błędy

• Przedstawianie Artura jako zwykłego buntownika przeciw porządkowi. Podkreśl odwrócenie: Artur buntuje się przeciw bezładowi i chce przywrócić normy.
• Pominięcie roli Edka i finału. To właśnie ostatnia scena pokazuje, kto zyskuje na upadku norm, więc wykorzystaj ją w argumentacji.
• Traktowanie rodziców jako jednoznacznie złych. Mrożek ironizuje z ich pozornej nowoczesności, ale pokazuje też, że ich wolność jest pusta.
• Streszczanie całej sztuki zamiast wybranych scen. Z każdej wybranej sceny wyciągnij wniosek o konflikcie pokoleń.

O co może dopytać egzaminator

• Dlaczego Mrożek odwraca klasyczny konflikt pokoleń i co chce przez to powiedzieć?
• Co oznacza zwycięstwo Edka i taniec z Eugeniuszem na końcu sztuki?
• Czy według Ciebie Artur jest bohaterem tragicznym, czy raczej postacią groteskową?