Co skłania człowieka do poświęceń?

Na co patrzy egzaminator w tym pytaniu

• Czy nazywasz różne motywy poświęcenia (obowiązek zawodowy, solidarność, przekonania moralne, wiara) i przypisujesz je konkretnym postaciom, zamiast mówić ogólnie o „walce z dżumą”.
• Czy wykorzystujesz przemianę Ramberta, który rezygnuje z przygotowanej ucieczki z Oranu, jako dowód, że poświęcenie jest wyborem, a nie przymusem.
• Czy kontekst wyjaśnia źródło poświęcenia (obowiązek, wiara, odpowiedzialność za innych), a nie tylko przywołuje kolejną postać, która się poświęciła.

Teza: dwie możliwe wersje

• Wersja 1W „Dżumie” człowieka skłania do poświęceń przede wszystkim poczucie uczciwości i solidarności z innymi, a nie chęć bycia bohaterem.
• Wersja 2U Camusa poświęcenie jest świadomym wyborem: bohaterowie mogliby się chronić, ale uznają, że szczęście w pojedynkę byłoby dla nich powodem do wstydu.

Argumenty i sceny z lektury

1. 1

   1.Doktora Rieux skłania do poświęcenia zwykła uczciwość wobec zawodu i ludzi.

   Scena: Rieux od pierwszych przypadków domaga się uznania epidemii, pracuje ponad siły, leczy i izoluje chorych, choć jego żona przebywa w sanatorium poza zamkniętym miastem. W rozmowie z Rambertem mówi, że w walce z dżumą nie chodzi o heroizm, tylko o uczciwość, którą dla niego jest wykonywanie swojego zawodu.

   Co to dowodzi: Rieux nie szuka chwały ani metafizycznego sensu. Jego poświęcenie wynika z codziennej rzetelności, co pokazuje, że wielkie czyny mogą mieć bardzo zwyczajne źródło.

2. 2

   2.Rambert pokazuje, że do poświęcenia skłania solidarność, nawet kosztem osobistego szczęścia.

   Scena: Paryski dziennikarz Rambert trafia do Oranu przypadkiem i po zamknięciu miasta długo próbuje uciec do ukochanej z pomocą przemytników. Gdy ucieczka jest już przygotowana, rezygnuje z niej i zostaje w formacjach sanitarnych, tłumacząc doktorowi, że wstydziłby się być szczęśliwy sam.

   Co to dowodzi: Rambert ma prawo odejść, bo nie jest mieszkańcem Oranu. Skoro jednak zostaje, jego poświęcenie wynika z wolnego wyboru i poczucia wspólnoty losu z cierpiącymi.

3. 3

   3.Tarrou poświęca się z przekonań moralnych: nie chce stać po stronie tych, którzy zabijają.

   Scena: Tarrou organizuje ochotnicze formacje sanitarne. W nocnej rozmowie z Rieux opowiada, że jako syn prokuratora zobaczył w sądzie, jak ojciec żąda kary śmierci dla oskarżonego, i od tej pory nie zgadza się na żadne usprawiedliwianie zabijania. Mówi, że chciałby być świętym bez Boga.

   Co to dowodzi: Dżuma jest dla Tarrou symbolem każdego zła, także tego usankcjonowanego przez prawo. Jego poświęcenie wynika z wewnętrznej postawy etycznej, a nie z nakazu czy religii.

Konteksty, które coś dowodzą

• literacki

  „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall

  Marek Edelman, uczestnik powstania w getcie warszawskim, jako kardiochirurg walczy o każde życie i porównuje to do osłaniania płomienia świecy, który Bóg chce zgasić. Podobnie jak Rieux unika patosu, co potwierdza, że źródłem poświęcenia bywa zwykły obowiązek ratowania ludzi.

• historyczny

  Maksymilian Maria Kolbe w Auschwitz (1941)

  Ojciec Kolbe dobrowolnie idzie na śmierć w bunkrze głodowym w zamian za Franciszka Gajowniczka, ojca rodziny. Jego motywem jest wiara i miłość bliźniego, co pozwala pokazać, że u Camusa podobne poświęcenie pojawia się także bez religijnej motywacji (Tarrou jako „święty bez Boga”).

• filozoficzny

  Jean-Paul Sartre, „Egzystencjalizm jest humanizmem”

  Według Sartre’a człowiek jest tym, czym siebie uczyni, a wybierając, bierze odpowiedzialność także za innych. To wyjaśnia decyzję Ramberta: nikt go nie zmusza do zostania w Oranie, ale ten wybór określa, kim jest.

Plan wypowiedzi

1. 1Wstęp: postaw tezę, że do poświęceń skłania uczciwość i solidarność, a nie heroizm; wspomnij o zamkniętym przez zarazę Oranie.
2. 2Argument 1: Rieux i jego słowa o uczciwości jako wykonywaniu zawodu; praca mimo rozłąki z chorą żoną.
3. 3Argument 2: Rambert, który rezygnuje z ucieczki, bo wstydziłby się być szczęśliwy sam; dodatkowo Tarrou i jego niezgoda na zabijanie.
4. 4Kontekst: Marek Edelman z „Zdążyć przed Panem Bogiem” jako lekarz, dla którego ratowanie życia jest obowiązkiem, nie bohaterstwem.
5. 5Zakończenie: wniosek, że poświęcenie u Camusa jest cichym, świadomym wyborem wspólnoty zamiast ratowania tylko siebie.

Przykład wypowiedzi

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami.

Częste błędy

• Mówienie wyłącznie o Rieux: pytanie dotyczy tego, co skłania do poświęceń, więc pokaż co najmniej dwa różne motywy, np. obowiązek u Rieux i solidarność u Ramberta.
• Przedstawianie bohaterów jako herosów: Camus celowo odbiera im patos, a Rieux mówi wprost, że nie chodzi o heroizm. Podkreśl zwyczajność ich decyzji.
• Uproszczenie postaci Paneloux: jezuita zaczyna od kazania o dżumie jako karze za grzechy, a później sam wstępuje do formacji sanitarnych. Jeśli o nim mówisz, pokaż tę zmianę.
• Kontekst bez wskazania motywu: Kolbe czy Edelman mają sens tylko wtedy, gdy powiesz, jaki motyw poświęcenia łączy ich z bohaterami „Dżumy”.

O co może dopytać egzaminator

• Dlaczego Rambert ostatecznie rezygnuje z ucieczki z Oranu, skoro wcześniej tak bardzo jej chce?
• Czy Cottard również coś poświęca, czy raczej korzysta na epidemii?
• Co znaczy określenie „święty bez Boga”, którym Tarrou opisuje swoje pragnienie, i jak łączy się z tematem poświęcenia?