Człowiek wobec cierpienia i śmierci

Na co patrzy egzaminator w tym pytaniu

• Czy porównujesz co najmniej dwie różne postawy wobec cierpienia, np. bunt Rieux i wiarę Paneloux, zamiast opisywać samą epidemię.
• Czy wykorzystujesz scenę śmierci synka sędziego Othona jako kluczowy moment, w którym cierpienie niewinnego podważa wszystkie gotowe wyjaśnienia.
• Czy kontekst mówi coś o postawie człowieka wobec cierpienia lub śmierci (bunt, pokora, godność), a nie tylko o samej zarazie.

Teza: dwie możliwe wersje

• Wersja 1W „Dżumie” cierpienie i śmierć nie mają ostatecznego sensu, ale człowiek może im się przeciwstawić, wybierając walkę i solidarność z innymi.
• Wersja 2Camus pokazuje, że wobec cierpienia niewinnych zawodzą zarówno proste wyjaśnienia religijne, jak i obojętność, a jedyną uczciwą odpowiedzią jest bunt połączony z troską o drugiego człowieka.

Argumenty i sceny z lektury

1. 1

   1.Śmierć niewinnego dziecka wywołuje bunt przeciw cierpieniu, którego nie da się usprawiedliwić.

   Scena: Synek sędziego Othona umiera w długiej agonii, choć podano mu surowicę przygotowaną przez doktora Castela. Przy łóżku czuwają lekarze i ojciec Paneloux. Po śmierci chłopca wzburzony Rieux mówi jezuicie, że to dziecko na pewno było niewinne, i zapowiada, że nigdy nie pokocha świata, w którym dzieci są torturowane.

   Co to dowodzi: Scena odbiera sens tłumaczeniu cierpienia jako kary. Rieux nie przyjmuje żadnego wyjaśnienia, tylko się buntuje, co jest dla Camusa podstawową postawą człowieka wobec zła.

2. 2

   2.Ojciec Paneloux pokazuje, jak cierpienie wystawia wiarę na najcięższą próbę.

   Scena: W pierwszym kazaniu jezuita nazywa dżumę karą za grzechy mieszkańców Oranu i zwraca się do nich „wy”. Po śmierci dziecka głosi drugie kazanie, w którym mówi już „my” i twierdzi, że wobec cierpienia niewinnych trzeba albo wszystko przyjąć, albo wszystko odrzucić. Wstępuje do formacji sanitarnych, umiera, a w jego karcie zapisano „przypadek wątpliwy”.

   Co to dowodzi: Paneloux przechodzi od pewności sędziego do pokornej solidarności z cierpiącymi. Pokazuje, że nawet wiara nie daje gotowej odpowiedzi, ale może prowadzić do odważnej akceptacji.

3. 3

   3.Śmierć Tarrou ukazuje godność człowieka, który walczy do końca, choć wie, że może przegrać.

   Scena: Gdy epidemia już słabnie, Tarrou zaraża się dżumą. Rieux i jego matka opiekują się nim w domu, a Tarrou do ostatniej chwili świadomie zmaga się z chorobą. Rieux przeżywa tę śmierć jako swoją klęskę, a wkrótce potem dostaje telegram o śmierci żony.

   Co to dowodzi: Śmierć przychodzi nawet wtedy, gdy zaraza ustępuje, więc nie da się jej pokonać. Tarrou i Rieux pokazują jednak, że wobec niej można zachować przytomność, wierność i przyjaźń.

Konteksty, które coś dowodzą

• biblijny

  Księga Hioba

  Hiob cierpi niezawinione i odrzuca tłumaczenie przyjaciół, że nieszczęście jest karą za grzech. Podobnie Rieux odrzuca pierwsze kazanie Paneloux, więc oba teksty podważają zasadę odpłaty, choć Hiob kończy pokorą wobec Boga, a Rieux buntem.

• filozoficzny

  Albert Camus, „Mit Syzyfa”

  Camus opisuje świat jako absurdalny, a godność człowieka widzi w świadomym podejmowaniu daremnego wysiłku. Rieux mówi, że jego zwycięstwa są tymczasowe, a mimo to leczy dalej, co jest literackim obrazem tej postawy.

• literacki

  „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”

  Średniowieczna Śmierć zabiera wszystkich bez względu na stan i majątek, podobnie jak dżuma w Oranie dotyka sędziego, jezuitę i urzędnika. Zestawienie pokazuje różnicę: w średniowieczu śmierć prowadzi do pokory i myśli o zbawieniu, u Camusa do buntu i solidarności.

Plan wypowiedzi

1. 1Wstęp: postaw tezę, że cierpienie w „Dżumie” nie ma ostatecznego sensu, ale człowiek wybiera wobec niego postawę.
2. 2Argument 1: agonia synka sędziego Othona i bunt Rieux wobec świata, w którym cierpią dzieci.
3. 3Argument 2: dwa kazania Paneloux, przejście od „wy” do „my” i jego śmierć; dodatkowo Cottard jako kontrast, bo epidemia mu sprzyja.
4. 4Kontekst: Księga Hioba jako tekst, który także odrzuca tłumaczenie cierpienia winą, choć proponuje inną odpowiedź.
5. 5Zakończenie: śmierć Tarrou i telegram o śmierci żony Rieux; wniosek o godności i solidarności wobec absurdu.

Przykład wypowiedzi

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami.

Częste błędy

• Streszczanie przebiegu epidemii zamiast analizy postaw: każdą scenę łącz z pytaniem, jak bohater reaguje na cierpienie i co z tego wynika.
• Przedstawianie Paneloux tylko jako autora kazania o karze: pokaż jego przemianę po śmierci dziecka, bo to ona jest najciekawsza w temacie.
• Pomijanie postawy Cottarda: jeśli chcesz pokazać pełne spektrum, wspomnij, że on jako jedyny cieszy się z epidemii, bo zatrzymuje ona grożące mu śledztwo.
• Mylenie autora z narratorem bez wyjaśnienia: kronikę prowadzi doktor Rieux, który ujawnia się dopiero na końcu, więc mów o „narratorze” lub „Rieux”, a nie o Camusie jako uczestniku zdarzeń.

O co może dopytać egzaminator

• Dlaczego właśnie śmierć dziecka staje się punktem zwrotnym dla Rieux i Paneloux?
• Czym różni się postawa Cottarda wobec epidemii od postawy pozostałych bohaterów?
• Czy zakończenie powieści, w którym Rieux ostrzega, że bakcyl dżumy nie ginie nigdy, jest optymistyczne?