Czy możliwa jest przyjaźń w sytuacjach skrajnych?

Na co patrzy egzaminator w tym pytaniu

• Czy dajesz jasną odpowiedź na pytanie „czy możliwa” i uzasadniasz ją scenami, a nie ogólnym stwierdzeniem, że „ludzie sobie pomagają”.
• Czy pokazujesz, jak przyjaźń rodzi się z działania: formacje sanitarne Tarrou, decyzja Ramberta, wspólna praca Rieux i Granda, nocna kąpiel w morzu.
• Czy kontekst dotyczy przyjaźni w zagrożeniu i coś dopowiada do tezy (np. wierność mimo ryzyka), a nie jest przypadkowym przykładem.

Teza: dwie możliwe wersje

• Wersja 1W „Dżumie” przyjaźń jest możliwa w sytuacji skrajnej, bo rodzi się ze wspólnej walki ze złem i staje się formą oporu wobec niego.
• Wersja 2Camus pokazuje, że zaraza odbiera ludziom prawie wszystko, ale nie może odebrać bliskości tych, którzy wybierają solidarność zamiast ucieczki.

Argumenty i sceny z lektury

1. 1

   1.Przyjaźń rodzi się ze wspólnego działania, a nie z podobieństwa charakterów.

   Scena: Tarrou, przybysz bez obowiązków wobec Oranu, przychodzi do doktora Rieux i proponuje zorganizowanie ochotniczych formacji sanitarnych. Obaj od tej chwili pracują ramię w ramię, choć różnią się poglądami i przeszłością.

   Co to dowodzi: Wspólna odpowiedzialność za chorych łączy ludzi, którzy w normalnym czasie mogliby się nawet nie poznać. Sytuacja skrajna nie niszczy więzi, tylko je tworzy.

2. 2

   2.W środku zarazy przyjaciele potrafią znaleźć chwilę bliskości, która przywraca im człowieczeństwo.

   Scena: Tarrou opowiada Rieux o swoim ojcu, prokuratorze, i o tym, jak widok sądu nad oskarżonym sprawił, że postanowił walczyć z każdą formą zadawania śmierci. Po tej rozmowie obaj idą nocą kąpać się w morzu, co Tarrou traktuje jako gest przyjaźni, i płyną obok siebie w milczeniu.

   Co to dowodzi: Ta scena jest jedyną chwilą wytchnienia w powieści i pokazuje, że przyjaźń nie jest tylko współpracą. To zaufanie i szczerość, które pomagają przetrwać.

3. 3

   3.Przyjaźń w sytuacji skrajnej wymaga rezygnacji z własnego interesu i trwa aż do końca.

   Scena: Dziennikarz Rambert długo szuka sposobu, by uciec z zamkniętego miasta do ukochanej. Gdy ucieczka jest już możliwa, zostaje i dołącza do formacji, bo uznaje, że wstydziłby się być szczęśliwym w pojedynkę. Pod koniec epidemii Tarrou choruje, a Rieux i jego matka opiekują się nim w domu aż do śmierci.

   Co to dowodzi: Rambert wybiera wspólnotę zamiast prywatnego szczęścia, a Rieux czuwa przy przyjacielu mimo zmęczenia i ryzyka. Obie sceny dowodzą, że przyjaźń w zagrożeniu wymaga ofiary, ale właśnie przez to jest prawdziwa.

Konteksty, które coś dowodzą

• literacki

  „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego

  Alek i Zośka ryzykują życie w akcji pod Arsenałem, by odbić aresztowanego i torturowanego Rudego. Tak jak u Camusa przyjaźń w czasie okupacji nie jest ucieczką od zagrożenia, tylko wyborem, by stawić mu czoło razem.

• biblijny

  Przyjaźń Dawida i Jonatana (Pierwsza Księga Samuela)

  Jonatan, syn króla Saula, ostrzega Dawida przed ojcem, który chce go zabić, i ryzykuje własną pozycję. To wzór wierności w sytuacji granicznej, który pozwala pokazać, że przyjaźń sprawdza się dopiero wtedy, gdy coś kosztuje.

• filozoficzny

  Arystoteles, „Etyka nikomachejska” (rodzaje przyjaźni)

  Arystoteles odróżnia przyjaźń dla korzyści i przyjemności od przyjaźni opartej na cnocie, która jest trwała. W „Dżumie” korzyść i przyjemność znikają, a zostaje właśnie przyjaźń oparta na wspólnym dobru, co wyjaśnia, dlaczego przetrwa ona zarazę.

Plan wypowiedzi

1. 1Wstęp: odpowiedz wprost, że przyjaźń jest możliwa, i postaw tezę, że rodzi się ze wspólnej walki ze złem.
2. 2Argument 1: Tarrou i Rieux tworzą formacje sanitarne; przyjaźń wyrasta ze wspólnej odpowiedzialności.
3. 3Argument 2: rozmowa o ojcu Tarrou i nocna kąpiel w morzu; decyzja Ramberta, by zostać.
4. 4Kontekst: „Kamienie na szaniec” i akcja pod Arsenałem albo Arystoteles o przyjaźni opartej na cnocie.
5. 5Zakończenie: śmierć Tarrou w domu Rieux; wniosek, że sytuacja skrajna oddziela przyjaźń prawdziwą od pozornej.

Przykład wypowiedzi

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami.

Częste błędy

• Brak odpowiedzi na pytanie. Temat zaczyna się od „czy”, więc już w pierwszym zdaniu powiedz „tak” albo „tak, ale” i od razu to uzasadnij.
• Mylenie przyjaźni z samą współpracą. Pokaż scenę osobistej bliskości, na przykład rozmowę Rieux z Tarrou i kąpiel w morzu, a nie tylko wspólną pracę w szpitalu.
• Pomijanie przemiany Ramberta. To najmocniejszy dowód, że przyjaźń i solidarność wygrywają z prywatnym interesem; wyjaśnij, dlaczego zostaje w mieście.
• Kontekst ogólny w rodzaju „w czasie wojny ludzie się przyjaźnili”. Podaj konkretny utwór lub wydarzenie i wskaż, co dokładnie łączy go z „Dżumą”.

O co może dopytać egzaminator

• Czy relację Rieux i ojca Paneloux też można nazwać przyjaźnią?
• Dlaczego Rambert zmienia zdanie i zostaje w Oranie?
• Czy według Ciebie sytuacja skrajna sprzyja przyjaźni, czy raczej ją niszczy?