Co utrudnia porozumienie między przedstawicielami różnych grup społecznych?

Na co patrzy egzaminator w tym pytaniu

• Czy wskazujesz konkretne przeszkody w porozumieniu i każdą ilustrujesz sceną (Czepiec i Dziennikarz, Pan Młody i Panna Młoda, Upiór, złoty róg).
• Czy rozumiesz chłopomanię jako modę inteligencji, która zachwyca się wsią z zewnątrz, nie znając jej problemów.
• Czy dostrzegasz odpowiedzialność obu stron, zwłaszcza w finale: Gospodarz nie przewodzi, a Jasiek gubi złoty róg.

Teza: dwie możliwe wersje

• Wersja 1W „Weselu” porozumienie między inteligencją a chłopami utrudniają stereotypy i powierzchowność kontaktu: obie strony bawią się razem, ale się nie rozumieją.
• Wersja 2Wyspiański pokazuje, że najpoważniejszą przeszkodą we wspólnym działaniu jest nie brak dobrej woli, lecz pamięć dawnych krzywd i niezdolność inteligencji do przywództwa.

Argumenty i sceny z lektury

1. 1

   1.Inteligencja traktuje chłopów protekcjonalnie i nie chce poznać ich rzeczywistych dążeń.

   Scena: Na początku dramatu Czepiec zagaduje Dziennikarza o politykę i o to, co słychać w świecie, pokazując, że chłopi interesują się sprawami publicznymi. Dziennikarz zbywa go, mówiąc, że ma polityki dość, a niech na całym świecie trwa wojna, byle polska wieś była zaciszna i spokojna.

   Co to dowodzi: Inteligent widzi w chłopie element sielskiego krajobrazu, a nie partnera do rozmowy o losie kraju. Brak zainteresowania sprawia, że rozmowa kończy się, zanim się zaczęła.

2. 2

   2.Chłopomania jest powierzchowna: zachwyt nad wsią nie oznacza jej zrozumienia.

   Scena: Pan Młody, poeta z miasta, żeni się z wiejską dziewczyną i zachwyca się prostotą wsi. Gdy Panna Młoda pyta, gdzie jest Polska, Pan Młody każe jej położyć rękę na sercu i mówi, że to właśnie Polska, ale ich rozmowa pokazuje, że patrzą na świat zupełnie inaczej.

   Co to dowodzi: Pan Młody kocha wyobrażenie wsi bardziej niż realnych ludzi. Taka miłość daje radość z zabawy, ale nie prowadzi do wspólnego działania.

3. 3

   3.Porozumienie blokują pamięć krzywd i bierność elit.

   Scena: Dziadkowi ukazuje się Upiór, czyli Jakub Szela, przywódca rabacji galicyjskiej z 1846 roku, naznaczony krwią, której nie może zmyć. W akcie III Gospodarz otrzymuje od Wernyhory złoty róg i polecenie zwołania ludzi, przekazuje go Jaśkowi, a ten gubi róg, schylając się po czapkę z pawimi piórami. Chłopi z kosami czekają na znak, ale nic się nie dzieje, a wszystkich obejmuje chocholi taniec.

   Co to dowodzi: Upiór przypomina, że między stanami stoi krew. Gdy pojawia się szansa na wspólny zryw, przywódca zawodzi, a posłaniec myśli o własnej ozdobie, więc dobra wola nie przekłada się na czyn.

Konteksty, które coś dowodzą

• historyczny

  Rabacja galicyjska (1846)

  W 1846 roku chłopi w Galicji, podburzani przez władze austriackie, mordowali szlachtę i palili dwory. Pamięć tej tragedii wyjaśnia, dlaczego w „Weselu” bratanie się stanów jest powierzchowne: między nimi wciąż stoi krew.

• biograficzny

  Wesele Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną w Bronowicach (1900)

  Wyspiański był gościem prawdziwego wesela poety z chłopką, a postaci dramatu mają pierwowzory wśród uczestników. Problem porozumienia nie jest więc wymysłem, lecz obserwacją modnej wtedy chłopomanii krakowskiej inteligencji.

• literacki

  „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego

  Cezary Baryka w Nawłoci obserwuje beztroskie życie ziemian obok ubóstwa robotników folwarcznych. Ponad dwadzieścia lat po „Weselu” Żeromski pokazuje ten sam rozdźwięk: warstwy żyją obok siebie, ale nie razem.

Plan wypowiedzi

1. 1Wstęp: teza, że wesele łączy inteligencję i chłopów tylko pozornie; zapowiedz przeszkody.
2. 2Argument 1: rozmowa Czepca z Dziennikarzem; protekcjonalizm i brak zainteresowania.
3. 3Argument 2: Pan Młody i Panna Młoda; powierzchowna chłopomania.
4. 4Kontekst: rabacja galicyjska 1846 i Upiór Szeli jako pamięć krzywd.
5. 5Zakończenie: złoty róg, bierność Gospodarza i chocholi taniec; wniosek o niespełnionej szansie.

Przykład wypowiedzi

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami.

Częste błędy

• Wymienianie przeszkód bez scen. Każdą przyczynę, np. protekcjonalizm albo chłopomanię, połącz z konkretną rozmową lub postacią.
• Obwinianie tylko jednej strony. W finale zawodzi zarówno Gospodarz, który nie przewodzi, jak i Jasiek, który gubi róg; pokaż odpowiedzialność obu grup.
• Mylenie postaci fantastycznych. Upiór to Jakub Szela i ukazuje się Dziadkowi, a złoty róg wręcza Gospodarzowi Wernyhora.
• Pomijanie kontekstu historycznego. Bez rabacji 1846 roku trudno wyjaśnić, dlaczego bratanie się stanów jest tak kruche.

O co może dopytać egzaminator

• Czy Pan Młody naprawdę rozumie wieś, z której pochodzi jego żona?
• Co symbolizuje zgubienie złotego rogu przez Jaśka?
• Czy w dramacie jest scena, w której porozumienie się udaje?