Motyw przemiany bohatera

Na co patrzy egzaminator w tym pytaniu

• Czy pokazujesz przemianę jako proces z etapami: student z teorią, zbrodnia, rozpad więzi z ludźmi, wyznanie, odrodzenie na Syberii.
• Czy odwołujesz się do kluczowych scen: rozmów z Porfirym, czytania o Łazarzu, wyznania przed Sonią, snu o zarazie i sceny nad rzeką w epilogu.
• Czy rozumiesz, co jest istotą przemiany: odejście od pychy i teorii do pokory i miłości, a nie samo poniesienie kary.

Teza: dwie możliwe wersje

• Wersja 1Przemiana Raskolnikowa to długa droga od pychy do pokory, która dokonuje się nie przez karę, lecz przez miłość i wiarę.
• Wersja 2Dostojewski pokazuje, że prawdziwa przemiana bohatera zaczyna się dopiero wtedy, gdy uznaje on, że nie stoi ponad innymi ludźmi.

Argumenty i sceny z lektury

1. 1

   1.Punktem wyjścia jest bohater zamknięty w pysze i teorii.

   Scena: Raskolnikow, były student żyjący w nędzy w ciasnym pokoiku, jest autorem artykułu o ludziach zwykłych i niezwykłych, którym wolno przekroczyć prawo. Porfiry Pietrowicz w rozmowie przywołuje ten tekst. Raskolnikow zabija lichwiarkę Alonę Iwanownę, by sprawdzić, czy sam należy do wybranych, i przy okazji jej siostrę Lizawietę.

   Co to dowodzi: Ten etap pokazuje, od czego bohater musi odejść: od przekonania o własnej wyjątkowości. Bez niego przemiana nie miałaby punktu odniesienia.

2. 2

   2.Zbrodnia odcina bohatera od ludzi, a droga powrotu prowadzi przez wyznanie.

   Scena: Po zabójstwie Raskolnikow nie potrafi przyjąć miłości matki i siostry Duni, choruje i żyje w ciągłym napięciu. Sonia czyta mu ewangeliczną opowieść o wskrzeszeniu Łazarza, a potem to jej pierwszej wyznaje zbrodnię. Za jej namową idzie na rozdroże, całuje ziemię i zgłasza się na policję.

   Co to dowodzi: Wyznanie jest początkiem powrotu do wspólnoty ludzi. Opowieść o Łazarzu zapowiada, że bohater, duchowo martwy, może zostać wskrzeszony.

3. 3

   3.Pełna przemiana dokonuje się dopiero na Syberii, dzięki miłości.

   Scena: W epilogu Raskolnikow na katordze długo żałuje tylko tego, że nie wytrzymał, a współwięźniowie go nie lubią, choć kochają Sonię. Po chorobie i śnie o zarazie, która sprawia, że każdy uważa się za nieomylnego, nad rzeką pada Soni do nóg. Pod poduszką ma Ewangelię, a siedem lat kary wydaje mu się jak siedem dni.

   Co to dowodzi: Sen pokazuje bohaterowi skutki jego własnej teorii, a scena nad rzeką kończy pychę. Przemiana polega na przyjęciu miłości i pokory, a nie na samym odbyciu kary.

Konteksty, które coś dowodzą

• biblijny

  Nawrócenie Szawła pod Damaszkiem (Dzieje Apostolskie, rozdział 9)

  Szaweł, prześladowca chrześcijan, staje się apostołem Pawłem. Jego przemiana jest nagła, a Raskolnikowa długa i bolesna, ale w obu przypadkach człowiek odchodzi od przekonania o własnej racji i przyjmuje nowe życie.

• literacki

  „Potop” Henryka Sienkiewicza (Andrzej Kmicic)

  Kmicic z warchoła i zdrajcy staje się obrońcą ojczyzny, działając pod przybranym nazwiskiem Babinicz. Zestawienie pokazuje, że przemiana wymaga czynu i pokory, choć u Sienkiewicza dokonuje się w walce, a u Dostojewskiego w duszy bohatera.

• filozoficzny

  Platon, „Gorgiasz” (myśl Sokratesa, że lepiej krzywdę cierpieć, niż ją wyrządzać)

  Sokrates twierdzi, że wyrządzając zło, człowiek niszczy przede wszystkim własną duszę. Raskolnikow przekonuje się o tym na sobie, a jego przemiana zaczyna się od zrozumienia, że zbrodnia zabiła jego samego.

Plan wypowiedzi

1. 1Wstęp: postaw tezę, że przemiana Raskolnikowa to droga od pychy do pokory, dokonana dzięki miłości.
2. 2Argument 1: student z teorią o ludziach niezwykłych i zbrodnia jako sprawdzian.
3. 3Argument 2: izolacja po zbrodni, czytanie o Łazarzu, wyznanie przed Sonią i przyznanie się do winy.
4. 4Kontekst: nawrócenie Szawła albo przemiana Kmicica jako porównanie dróg przemiany.
5. 5Zakończenie: epilog na Syberii, sen o zarazie, scena nad rzeką; wniosek o istocie przemiany.

Przykład wypowiedzi

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami.

Częste błędy

• Uznanie przyznania się do winy za koniec przemiany: w epilogu Raskolnikow jeszcze długo nie żałuje samego czynu.
• Pomijanie roli Soni: to ona prowadzi bohatera do wyznania i towarzyszy mu na Syberii, więc bez niej przemiana jest niezrozumiała.
• Opowiadanie całej fabuły: wybierz trzy etapy (teoria i zbrodnia, wyznanie, epilog) i przy każdym powiedz, co się zmienia w bohaterze.
• Kontekst bez porównania: przywołując Szawła czy Kmicica, wskaż podobieństwo i różnicę w przebiegu przemiany.

O co może dopytać egzaminator

• Dlaczego Sonia czyta Raskolnikowowi właśnie opowieść o wskrzeszeniu Łazarza?
• Co oznacza sen Raskolnikowa o zarazie w epilogu?
• Czy przemiana Raskolnikowa jest wiarygodna psychologicznie? Uzasadnij.